نمایشگاه کتاب تهران

خبرهای خوشی که کتابهای گران به ما میدهند

مجله فارس پلاس؛ نعیمه جاویدی: قیمت بالای کتابهای تازه منتشر شده، مراجعهکنندگان به سی و دومین دوره نمایشگاه بینالمللی کتاب را با دست خالی برمیگرداند یا با کیسههایی که مانند سالهای قبل، پر نمیشوند تا حق رغبت اهل کتاب به مطالعه و کتابخوانی را ادا کند. این جملات چکیده و مضمون اخبار، گفتوگوها و گزارشهایی است که رسانههای مختلف در رصد وضعیت و نقد این دوره از نمایشگاه کتاب با قلم و ادبیات مختلف به آن پرداختهاند. اخباری که فکر را به چالش میکشد تا وضعیت بازار نشر، قیمت کتابهای چاپ قدیم و تازههای نشر را هم بررسی کند. البته که حال خوشی نیست وقتی گوش چنین اخباری را میشنود و کنکاش در بازار کتاب، مطالعه و انتشارات به یک چیز میرسد؛ گرانی کاغذ. قیمتهای تمام شده و بالای چاپ کتاب همچنین کاهش قدرت خرید عموم و اهل فرهنگ برای حضور در این بازار، نگرانی و برآوردهای احتمالی از کاهش سرانه مطالعه را به دنبال دارد، آن هم در شرایطی که به مدد تبلیغات و فرهنگسازی برای مؤانست بیشتر و بهتر مردم با مطالعه، خیزهایی برداشته شده بود. خبر ناخوشایند دیگر اما کاهش عناوین و آثار در حوزه ادبیات کودک و نوجوان و تصرف غرفههای کتاب این گروه سنی توسط کتابهای ترجمهشدهای است که کودکان و نوجوانان اغلب قادر به خواندن عبارات، اصطلاحات و نامهای نامانوس خارجی که در سطر سطر کتاب رژه میروند هم نیستند. کتابهایی با ادبیات، ساختار اجتماعی و مهمتر از همه برگرفته از فرهنگ و سبک زندگی بیگانه برای مخاطبان کودک و نوجوان ایرانی هستند. حتی ید طولای مترجمان بنام هم نمیتواند در آن دخل و تصرف داشته باشند و کتاب را بومی کند. این اطلاعات و اخبار بعضاً ناخوشایند هستند که هرکدام میتواند سرفصل جدی برای چارهجویی و ارائه راهکار در حوزه نشر و چاپ کتاب باشد. با این حال اما سی و دومین نمایشگاه بین المللی کتاب، محاسن و خبرهای خوب خود را هم دارد که باید به آن هم پرداخت.

«علیxad الله سلیمی»، داستاننویس و منتقد ادبی که با کتابهای «باد برگها را به سمت درهxad ها میبرد»، «زنی شبیه حوا» و «یک جفت جغد غمگین»، «سفر معمولا صبح اتفاق می xadافتد» و ... نامش برای مخاطبان داستان و داستاننویسی آشناست، از نخستین حضورش در نمایشگاه کتاب امسال، خبرهای خوب و دلگرم کننده هم دارد. نویسندهای که دقت نظرش در نقد ادبی سبب شده سایتها، نشریات و گروههای متخصص فعال در حوزه نشر، کتاب و کتابخوانی، یادداشتها، نظرات و نقدهای او را برای مخاطبان منعکس کنند. سلیمی میگوید: «اخباری که درباره افزایش قیمت کتابهایی که اخیرا منتشر شده شنیدهاید، هم صحت دارد هم کاملاً عینی است. اگر مراجعهکننده امسال تجربه حضور و خرید از نمایشگاه کتاب در سالهای گذشته را داشته باشد با نخستین تورق متوجه تفاوت و افزایش قیمت قابلتوجه کتابها خواهد شد. با این حال اما من فکر میکنم این پوسته رویی ماجراست. به نظرم یک اتفاق خوب در پس آن وجود دارد که معمولاً تحت تأثیر اخبار منفی کاهش قدرت خرید مردم آنچنان که باید، دیده نمیشود. آن چیزی نیست جز خریدهای معقول، گزیده و سنجیده. سالهای قبل قیمت کتاب ارزانتر بود. مردم از غرفههای مختلف، کتابهایی در زمینههای مختلف خرید میکردند. کتابهایی که کاملاً انتظار خوانده نشدن آنها و خاک خوردنشان در قفسه کتابخانه خانهها میرفت. حالا اما مخاطب با توجه به قیمتها سعی میکند پیش از مراجعه به نمایشگاه فهرستی از عناوین، ژانرها و زمینههای مختلف مطالعاتی و مورد علاقه خود تهیه کند. هنگام خرید از مشاوران غرفهها و اهل فن درباره مضمون کتابها یا کتاب مورد نیاز خود پرسوجو میکند. خواه ناخواه در این بین دامنه اطلاعات او در این حوزه بیشتر میشود. چهبسا گفتمانهای مؤثرتری شکل بگیرد که آینده مطالعاتی، فرهنگ کتابخوانی و ای بسا علاقهمندی مخاطب به فعالیت بیشتر در حوزه کتاب و احتمالاً در صورت مستعد بودن، گرایش به کسب تجربه در زمینه نویسندگی را فراهم کند.»

کتابها نفس میکشند؛ خاک نمیخورند

این نویسنده و منتقد ادبی به نکتهای مهم و مؤثر تأکید میکند: «درست است که قیمتها توان و تنوع خرید را در مخاطب کاهش داده است با این حال به عقیده من اتفاق خوشایند بعد از خرید از نمایشگاه و در خانه آغاز میشود. این یک اصل طبیعی است که انسان برای هرچیز بهای بیشتری پرداخت کرده باشد ارزش آن را بهتر درک میکند. کتابهای امسال همین حکم و اقبال تورق و مطالعه شدن بیشتری نسبت به کتابهای خریداری شده از نمایشگاه کتاب سالهای گذشته را دارد.» او همچنین به زاویه مثبت دیگر افزایش بهای کتاب در حالی اشاره میکند که بهعنوان یک نویسنده، کتابخوان حرفهای آرزو میکند، شرایط اقتصادی به نحوی مثبت تغییر کند تا آستانه آسایش و آرامش در جامعه بیشتر شود، او میگوید: «کتابهایی که سالها یا مدتی قبل خریداری شدهاند هم در پی این افزایش قیمت، مورد اقبال بیشتری برای خوانندگان کتاب قرار میگیرد. این افزایش سرانه مطالعه کمک میکند. از سویی حق کتابها ادا میشود و کتابxad های چیده شده در قفسههای کتابخانههای خانگی، ادارهها و کتابخانههای عمومی مهجور باقی نمیمانند.»

ردههای سنی را دریابید

سلیمی همچنین از نوعی تغییر سبک زندگی که بهصورت نرم و آرام اتفاق میافتد هم بهعنوان گزارهای مهم و قابلتأمل خبر میدهد: «محدودیت بودجه و توان خرید کتاب، علاوه بر قدرت وسواس و بررسی مخاطب، توجه اقتصادی آنها را هم تقویت کرده است. هرسال در نمایشگاه کتاب، انتشارات مختلف سعی میکنند، کتاب یا کتابهایی تازه بهعنوان برگ برنده و اثر متفاوت ویژه آن دوره از نمایشگاه ارائه دهند. برگ برندههایی که امسال به دلیل گرانی کاغذ و به دنبال آن، افزایش قابلتوجه قیمت نهایی هر جلد کتاب منتشرشده تفاوت قابلتوجهی با کتابهای سال قبل دارد. مردم در این میان رصد میکنند و کتابهای برگزیده و موردنظر خود را که سالهای قبل با قیمتی بهمراتب کمتر منتشرشدهاند، خریداری میکنند. این دقت نظر و سازگاری چهبسا بهمرور کمک کند تا بامطالعه گران حرفهایتری در دورههای بعدی نمایشگاه کتاب روبهرو باشیم.» این نویسنده با اشاره به چگونگی تفاوت قیمتها، امیدوار است حمایت مسئولان حوزه فرهنگ بیشازپیش شامل حال بازار نشر و کتاب شود: «سالهای قبل قیمت کتابهای ادبیات نوجوان بین 7 تا ۱۱ هزار تومان بود امسال اما این قیمتها به 20 هزار تومان و بیش از آن، بسته به نوع اثر و کاغذ مصرفشده رسیده است. اگر دغدغه تربیت نسل جوان و اهل مطالعه داریم دستکم باید در برخی زمینهها و ردههای سنی حمایتهای بیشتری در نظر بگیریم.»

این گفت و گو در (خبرگزاری فارس)، 9 اردیبهشت 1398 منتشر شده است.